Obligacje czyli jak stać się pożyczkodawcą

Obligacja to papier wartościowy, który jest formą pożyczki. Kiedy kupujesz obligację, pożyczasz swoje pieniądze jej wystawcy (np. państwu lub firmie), a on zobowiązuje się oddać Ci tę kwotę po określonym czasie, płacąc po drodze regularne odsetki (tzw. kupon) za możliwość korzystania z Twojego kapitału.
Wyobraź sobie, że Twoje miasto chce wybudować wielki, nowoczesny most, ale nie ma na to teraz gotówki. Zamiast iść do jednego wielkiego banku, miasto decyduje się „rozbić” ten dług na tysiące małych kawałków i prosi o pomoc mieszkańców.
• Kupujesz cegiełkę: Kupujesz jedną taką papierową cegiełkę (obligację) za 100 zł. Stajesz się inwestorem. Miasto bierze Twoje 100 zł i obiecuje: „Za 5 lat oddamy Ci równe 100 zł, a ponieważ nam zaufałeś, co roku będziemy wysyłać Ci 5 zł jako podziękowanie”.
• Regularny zysk: Przez 5 lat co roku dostajesz swoje 5 zł (odsetki). Ty masz na kawę, a most rośnie.
• Finał: Po 5 latach (gdy obligacja zapada) oddajesz cegiełkę, a miasto zwraca Ci Twoje początkowe 100 zł.

Zanim pożyczysz komukolwiek choćby złotówkę, musisz poznać dwa fundamenty, na których opiera się każda obligacja:
• Wartość nominalna: To kwota bazowa, którą pożyczasz emitentowi (czyli wystawcy obligacji). W Polsce dla obligacji skarbowych wynosi ona zazwyczaj równe 100 zł za sztukę.
• Termin wykupu: To oficjalna data zakończenia umowy. Dzień, w którym emitent ma prawny obowiązek przelać na Twoje konto całą wartość nominalną, definitywnie zamykając swój dług wobec Ciebie.

Gdzie kupić obligacje
• Rynek pierwotny (Emisja): Kupujesz obligacje bezpośrednio od emitenta (np. od Skarbu Państwa lub firmy), który je wydaje. Twoje pieniądze trafiają prosto do tego podmiotu, a Ty stajesz się pierwszym właścicielem papieru wartościowego. Cena zakupu jest zazwyczaj równa wartości nominalnej obligacji.
• Rynek wtórny (Obrót): Kupujesz obligacje od innego inwestora, który nabył je wcześniej. Transakcja odbywa się na giełdzie (w Polsce np. na rynku Catalyst). Emitent nie bierze w tym udziału, a cena zależy od popytu i podaży, więc może być wyższa lub niższa od wartości nominalnej.

Rodzaje obligacji

Jak obligacje wypracowują Twój zysk?
Zarabianie na obligacjach może przybierać różne formy, w zależności od tego, jaki rodzaj oprocentowania wybierzesz podczas zakupów:
• Stała stopa procentowa: Idealny wybór dla fanów absolutnej przewidywalności. Jeśli kupisz obligację z oprocentowaniem 6% rocznie, otrzymasz dokładnie tyle w każdym roku trwania umowy, niezależnie od tego, co dzieje się w gospodarce.
• Zmienna stopa procentowa: Oprocentowanie, które stale reaguje na zmiany rynkowe. Może być powiązane ze stopami bankowymi (np. wskaźnik WIBOR) lub bezpośrednio z inflacją. Te drugie są genialną tarczą antyinflacyjną, ponieważ chronią siłę nabywczą Twoich oszczędności w okresie dynamicznego wzrostu cen w sklepach.
• Obligacje zerokuponowe: Te instrumenty nie wypłacają regularnych odsetek w trakcie roku. Zarabiasz na nich dzięki tak zwanemu dyskontu – kupujesz je od emitenta taniej (np. za 95 zł), a w terminie wykupu państwo lub firma oddaje Ci pełne 100 zł. Różnica to Twój czysty zysk.

Co jeśli potrzebujesz gotówki przed terminem wykupu?
Życie pisze różne scenariusze i czasem musisz odzyskać zamrożone pieniądze wcześniej. Tutaj zasady gry różnią się diametralnie w zależności od tego, jaki papier posiadasz w portfelu:
W przypadku obligacji skarbowych sprawa jest niezwykle prosta: składasz w instytucji finansowej wniosek o przedterminowy wykup, a państwo zwraca Ci Twoje pieniądze, potrącając jedynie niewielką opłatę karną (około 1,50 zł)
Zupełnie inaczej sytuacja wygląda przy obligacjach korporacyjnych. Nie możesz poprosić firmy o wcześniejszy zwrot gotówki. Musisz wystawić swoje obligacje na sprzedaż na specjalnej giełdzie (w Polsce jest to rynek Catalyst) i liczyć na to, że znajdzie się inny inwestor, który je od Ciebie odkupi.
Tutaj pojawia się ryzyko ceny: jeśli w kraju wzrosły stopy procentowe, Twoja stara obligacja może być dla rynku mało atrakcyjna i będziesz zmuszony sprzedać ją taniej, ponosząc stratę.

Gdzie możesz bezpiecznie kupić obligacje?
Obligacje skarbowe kupisz najwygodniej bez wychodzenia z domu przez dedykowane systemy internetowe wybranych banków państwowych (takich jak PKO BP) które posiadają na to wyłączną licencję od Ministerstwa Finansów. Z kolei obligacje korporacyjne oraz wybrane komunalne kupuje się dokładnie tak samo jak akcje – za pośrednictwem standardowego rachunku maklerskiego u dowolnego licencjonowanego brokera.